نام‌هاي دوازده ماه سال

خرداد و مرداد

پورداوود

خرداد

يكي از امشاسپندان و غالباً با امشاسپند امرداد يك‌جا در اوستا آمده است، خرداد نماينده رسايي و كمال اهورامزداست و در اين گيتي به نگهباني آب گماشته شده است. از واژه خرداد مانند نام‌هاي امشاسپندان و ايزدان ديگر گاهي در اوستا معني ان كه رسايي و كمال است اراده مي‌شود و گاهي نام مخصوص يكي از مهين فرشتگان است. اين واژه از دو جزء تركيب يافته نخست هئورو Haurva كه جداگانه در اوستا بسيار آمده و صفت است به معني رسا، همه، درست (تمام، كامل) در فرس هخامنشي هروو Haruva همان است كه در فارسي «هر» شده مانند هر چيز، هر كس در سنگ‌نپشته بهستان (كتيبه بيستون) فرهروم Fra Harvam كه از همين واژه است يعني روي هم، فراهم. در سانسكريت سرو Sarva. در گزارش پهلوي اوستا (=زند) هر جا كه هئورو Haurva آمده در پهلوي به هماك (= همه) گردانيده شده است.

اما جزء دوم كه داد باشد ربطي ندارد با دات Data كه در فرس هخامنشي و اوستا به معني قانون است و در فارسي داد گرديده و به معني عدالت گرفته شده چنان‌كه در واژه دادگر ديده مي‌شود، هم‌چنين پيوستگي ندارد با دات data ديگر كه اسم مفعول da مي‌باشد و در فرس هخامنشي و اوستا به معني دادن و آفريدن و بخشيدن است و در فارسي نيز داد شده چنان‌كه در بغداد (بغ + داد) و خداداد. داد در جزء دوم خرداد در اوستا tat مي‌باشد و همين جزء در امرداد هم ديده مي‌شود. در خود اوستا خرداد و امرداد هئوروتات Haurvatat و امرتات Ameretat آمده است، تات جداگانه مورد استعمال ندارد، جزيي (Suffixe) است كه به انجام برخي از واژه‌ها پيوسته، مي‌رساند كه آن واژه اسم مجرد و مونث است چنان كه در ارشتات arshtat  (= راستي و درستي)، دروتات drvatat (= درستي)، اوپرتات uparatat (= برتري) و جز آن.

تير

در اوستا تيشتر به Tishtrya در پهلوي تيشتر Tishtr يكي از ايزدان مزديسنا و نگهبان باران است. از پرتو كوشش اين فرشته است كه زمين پاك و اهورايي از بخشايش باران برخوردار گردد، و كشتزار‌ها سيراب شود. ناگزير به همين مناسبت است كه نويسندگان عرب و ايراني تشتر را فرشته روزي دانسته و آن را ميكاييل ايرانيان پنداشته‌اند چنان كه مي‌دانيم ميكاييل در دين يهود و اسلام فرشته رزق است. در فرهنگ‌هاي فارسي به غلط آن را بشتر ياد كرده‌اند و چون همه مانند اسدي نوشته‌اند كه ميكاييل است هيچ شبهه نمي‌ماند كه تشتر مراد است دقيقي گويد:

تشتر راد خوانمت شرك است             او چو تو كي بود به گاه عطا

در ميان فرهنگ‌ها، در سروري درست ياد شده اين‌چنين «تشتر بر وزن ابتر حضرت ميكاييل بود» در اوستا اپئوش apaosha ديو خشكي رقيب تيشتر دانسته شده است.

تيشتر نيز نام ستاره‌أي است كه شعراي يماني خوانند و در زبان‌هاي اروپايي Sirius تيشتر ستاره باران است، هر آنگاه سر از گريبان آسمان به در كرده بدرخشد، نويد ريزش باران مي‌دهد. در اوستا، يكي از قطعات بسيار دلكش كه تير يشت ناميده شده در نيايش فرشته باران است. تير (= تشتريه = تيشتر) ستاره و فرشته باران نبايد مشتبه شود با تير ديگر كه در تازي سهم گويند. تير به اين معني در فرس هخامنشي تيگري Tigri و در اوستا Tighri خوانده شده است.