| نسخه چاپي |  |
|
|
||
«اهورامزدا»
دكتر پرويز رجبي به كوشش: هما ارژنگي يافتنِ
قدمتِ نامِ اهورامزدا بسيار دشوار است.
امروزه با آگاهيهاي موجود مسلم است كه
آرياييان و ايرانيانِ آريايي، قبل از زرتشت
با نامِ اهورامزدا آشنا بودهاند، يعني به
هنگامِ حضور و ظهورِ زرتشت، نامِ اهورا،
نامي آشنا بوده او دستِ كم يكي از خدايانِ
بزرگِ ايرانيانِ باستان است كه با ظهورِ
زرتشت به مقامِ يكتايي ميرسد. اين
نام، مركب از واژهي هندوايراني اَهورَه،
اَسورَه = سَروَر و واژه اوستاييِ مَزدا =
دانا به معني سرورِدانا است. اين
كلمه در متنهاي پهلوي به اُهرمَزد و
هُرمُزد و در فارسي اورمَزد، هُرمزد و
هُرمُز مبدل شده است. تا
قبل از زمانِ هخامنشيان نميتوان در موردِ
يزدانشناسي و باورهاي دينيِ ايرانيان جز
در اساطير باستاني ايران و هندِ باستان
آگاهي يافت. همزادهاي
اساطيري [كهن] بيشماري كه از دورانِ مشتركِ
هندوايراني در ادبِ وِدايي و ميراثِ فرهنگيِ
هند و داستانهاي پيشدادي، كياني و ميراثِ
فرهنگي ايرانِ باستان برجا ماندهاند، از
جايگاهِ ويژهاي برخوردارند. اين
هر دو قوم در دورهي هندوايراني به اَسوره (اَهورَه)
و دَئِوَ (ديو)هاي بيشماري معتقد بودهاند. اهورامزداي
زرتشت را در سرودهايش «گاتها»كه
در واقع اصلِ اوستا است، بهتر ميتوان شناخت. اَهورامزداي
زرتشت، داناترين سرور و بالاترين و برترين
گوهري است كه شايستهي نيايش است. اين گزينش
در شرايط و زماني انجام گرفته كه پيرامونِ
زرتشت را ايزادانِ هندوايراني بيشماري
فراگرفته و در باورِ مردمان بودهاند. پس
زرتشت با هوشياري و تدبير، اهورامزدا را
بزرگترين خوانده است و اين به مفهومِ آن
است كه او بزرگترين خدايي است كه وجود دارد
و در تصور ميگنجد. با اين تدبير، بيآنكه
ايزدانِ موجود را انكار كند، در مراحلِ
بعدي آنها را به شكلِ فرشتگانِ اهورامزدا
انگاشته كه به صورتِ صفاتِ اهورامزدا عمل ميكنند.
با اين سليقه و تدبير، ايزدانِ باستاني به
فرشتگاني مستقل كه از اهورامزدا بيرون
جوشيدهاند، بدل شده و هر يك به صورتِمنظري
از اهورا عمل ميكنند. به عبارت ديگر،
اَمشاسپندان، اعضاي يك پيكراند كه در
آفرينش، زيك گوهرند.» در
سراسرِ گاتها، اهورامزدا براي زرتشت، تنها
خداي توانا و آفرينندهي دانا است. در
بالاترين نقطهي آسمان قرار دارد. زاده نشده
و كسي به او نميماند. وَراي او و بدونِ او،
هيچ چيز وجود ندارد. او برترين هستي است و
هستيِ همه از اوست. او برترين است. نه برتر از
خود دارد و نه همپايه. نه كسي منكرِ برتري
او و نه مدعي جايگاه اوست. در
سنگنبشتههاي هخامنشيان نيز اهورامزدا
همان خداي يكتايي است كه راستي را دوست دارد
و از دروغ بيزار است. از تاكيدهاي فراوان در
گاتها و سنگنبشتهها به پرهيز از دروغ،
ميتوان نتيجه گرفت كه تضادِ راستي و دروغ،
در هر دو به يك اندازه متبلور است و بينشِ
نبرد با دروغ و تكيه بر راستي، آبشخوري واحد
دارد. در
حقيقت امشاسپندانِ زرتست، به پيكرِ
اهورامزدا پيوند خوردهاند و به عبارتي
اهورامزدا با شش صفتِ خود (امشاسپندان)، جهان
را اداره ميكند. اين
شش امشاسپند يا صفتِ اهورايي عبارتند از: 1
وَهومَنه (بهمن): انديشه يا خردِ نيكو. 2
اَشَه وَ هيشتَه (ارديبهشت): بهترين فضيلت يا
راستي 3
خشَتَره وَئيريَه (شهريور): شهرياري دلخواه،
آرمانِ شهرياري. 4
سِپَنتَه آرمَئيتي يا سِپَندارمَز (اسفند):
به جا انديشِ مقدس. 5
و 6 هَئوروَتات (خرداد): كمال و اِمِرتات (مُرداد
ـ اَمُرداد) بيمرگي در جهان بينيِ زرتشت
عامل اختيار است كه مسير زندگي را در مبارزه
با بدي و اهريمن تعيين ميكند. اهورامزدا،
امشاسپندان و ايزدان را در كنار دارد و سروش
نيز در جمع آنها عضويت دارد. |
||
