| نسخه چاپي |
|
|
|
مهمترين اتفاق دنياي باستانشناسي
كشف تپه معمورين يكي از مهمترين اتفاقات باستانشناسي ايران در چند دهه اخير بود، چرا كه
اين يافتهها، اطلاعات جديدي را در زمينه فرهنگ مردم، سفال خاكستري و نوع زندگي مردم در عصر آهن به دنياي باستانشناسي ارايه كرد.
دكتر «جعفر مهركيان»، سرپرست هيات باستانشناسي محوطه فرودگاه امام در سال 1368، گذشته
را چنين مرور ميكند و ميگويد: «يكي از مهمترين يافتهها در تپه معمورين، سازههاي معماري متعلق به عصر آهن است كه تا پيش از اين
كاملا ناشناخته باقي مانده بود. همچنين استفاده از خشتهاي مستطيل شكل و طراحي سكو در دور اتاقهاي بناهاي كشف شده و نصب خمرههاي بزرگ
سفالين با گچ روي اين سكوهاي مسطح، از نشانههاي سازههاي معماري اين دوران بوده است.»
افزون بر سازههاي معماري كشف شده در تپه معمورين، كشف مهم ديگر به دست آمده، پاره سفالهاي
خاكستري با نگاره برجسته و اثر مهر استوانهاي بود: «اين پاره سفالهاي خاكستري، نمايشگر شخمزدن زمين و كاربرد گاوآهن در كشاورزي آن
دوران بوده و اين موضوع نظريه قطعي كارشناسان را درباره كوچگر بودن مردم عصر آهن و سفال خاكستري، رد ميكند.»
پيدا شدن مهر استوانهاي شكل در اين تپه، به گفتهي دكتر مهركيان، اطلاعات بيشتري دربارهي
وجود دولت، قانون و نيروهاي فرمانبردار در عصر آهن ميدهد.
افزون بر آن، قالبهاي ريختهگري كه از دو روي آن استفاده ميشده، نشان از توليد و تكثير
فرآوردههاي فلزي، نظامي و انتقال اين ادوات جنگي و فلزي به محوطههاي ديگري چون قيطريه تهران داشته است.
دكتر مهركيان ميگويد: براساس اطلاعات به دست آمده از كاوشها، در آن دوره استفاده از گچ به
عنوان پوشش سفيدكننده مرسوم بوده و همچنين كشف آثار و نشانههايي از روشهاي تهيهي فرآوردههاي ميوه، مانند شراب در حوضچههاي دو
طبقه، نشان از فعاليتهايي در زمينه باغداري داشته و نمايانگر فرهنگ و معماري پيشرفته مردم در عصر آهن و سفال خاكستري است.
توقف كاوشها و رازهاي ناگشوده
اما با توقف فعاليتهاي كاوش به گفتهي دكتر مهركيان، باستانشناساني چون «دكتر كايلر
يانگ (پسر)»، براي اطلاع از نتايج قطعي درباره «عصر آهن» در انتظار اتمام پژوهشها و كاوشها باستانشناسي در تپه معمورين ماندند. او
چنين ادامه ميدهد: «تعداد زيادي سفال خاكستري در اين سايت تاريخي كشف شده كه نشان از حلقهي گمشدهي زنجيرهي مجموعهي سفالهاي
خاكستري يافتشده در سراسر ايران دارد. اما كاوشها در اين محدوده اكنون به دلايلي چون كمبود اعتبارات متوقف شده و بسياري از رمز و رازهاي
اين دوره همچنان مكتوم مانده است.»
به گفتهي دكتر مهركيان اگر هر كدام از مناطق ايران كه در آن سفال خاكستري يافت شده، مانند
زنجير در نظر گفته شود، ابتداي اين زنجير، از گرگان آغاز شده و به سمت آذربايجان ميرود و يا برعكس، از آذربايجان شروع شده و تا گرگان كشيده
ميشود. در ميان اين مسير، در تهران مناطقي چون قيطريه ديده ميشود كه با كشف اين سفالها در تپههاي معمورين، نگين اين گردنبند عظيم در
اين تپه واقع شده است.
تپه معمورين، منطقه بسيار مهمي در ميان زنجيرهي سفالهاي خاكستري دوران عصر آهن است چرا
كه همه سفالهاي خاكستري تاكنون در ميان گورستان يافت ميشد اما اين سفالها، اكنون در تپهي معمورين و اقامتگاه انساني با تمدن غني
يافت شده است.
اما به رغم كشف نشانههاي شاخص تاريخي تپه معمورين و ثبت اين محوطه تاريخي در فهرست آثار ملي
كشور، اين سايت تاريخي بدون برامهريزي رها شده و سالهاست كه اين آثار مورد بازديد و مطالعه و پژوهشهاي علمي قرار نگرفته است.
تپه معمورين خاموش
دكتر مهركيان با تاكيد بر اهميت باستانشناسي آثار كشف شده در اين منطقه، در دل و گاه زير لب،
ادامه ميدهد: «اطلاعات يافت شده در تپه معمورين ميتواند به اندازه آثار باستاني كشف شده در سايتهاي تاريخي ديگر كه باستانشناسان
در آنجا به منظور كشف اشياي موزهاي و كلكسيوني كاوش ميكنند، ارزنده باشد. زيرا اين يافتهها ميتواند بسياري از اطلاعات باستانشناسي
را متحول كند.»
هرچند تپه معمورين در فهرست آثار ملي ثبت شده است اما شواهد موجود حاكي از مهجور ماندن اين
اثر و ديگر آثار كشفشده در محوطه فرودگاه امام است. از سوي ديگر متوقف شدن كاوشها روي تپهي ازبكي، واقع در اطراف محوطهي فرودگاه بينالمللي
امام كه ميتوانست اطلاعاتي ارزنده و مكمل يافتههاي تپه معمورين به يافتههاي باستانشناسي اضافه كند نيز يكي ديگر از نشانههاي از
ياد رفتن ارزشهاي اين تپه است.
نزديكي اين محوطهي باستاني به پايتخت، مزيت ديگري است و ميتوان آن را به عنوان سايت
باستانشناسي زندهي عصر آهن و حتي پيش از آن، براي بهرهگيريهاهي علمي و پژوهشي مورد استفاده قرار داد. اين را دكتر مهركيان ميگويد و
قابليتهاي گردشگري اين محوطه را يادآوري ميكند: با حفظ و احياي تپه معمورين ميتوان آن را به پارك موزهاي وسيع در محوطه يك فرودگاه
بينالمللي تبديل كرد كه شايد نظير آن در هيچ مكان ديگري وجود نداشته باشد.
ساخته مولاژ از آثار كشف شده و ماكت انسانهاي هماهنگ با عصرآهن و نيز بازسازي فضاي روستا و
خانههاي آن دوره با توجه به سازهها و معماريهاي شاخص آن زمان، ميتواند زمينه ساخت موزه طبيعي بسيار بزرگي در موطه اين فرودگاه باشد و
علاوه بر بهرهبرداريهاي علمي ـ و پژوهشي، مسافران بسيار و گردشگران را جذب كرد.
تپه معمورين كه در عصر آهن به عنوان چهارراه بزرگ تمدن محسوب ميشد، اكنون پس از گذشت 3200 سال،
در ميان فرودگاه بينالمللي امام و در جايي قرار گرفته كه به گفته كارشناسان، ميتواند بزرگترين قطب علمي، تاريخي و گردشگري در ايران به
شمار رود.
|
