زمان رسيدگي به وضعيت اسفناك آثار باستاني شهر گور كي مي‌رسد؟

آتشكده‌ي پارس (كاخ اردشير)، قلعه دختر، ميل فيروزآباد و...

بنا به گفته‌ي ابواسحق استخري، اردشير نذر كرده بود در محلي كه بر دشمن پيروز شود، يك شهر و يك آتشكده بسازد و چون در منطقه فيروزآباد بر دشمن پيروز شد، نذرش را ادا كرد.

فيروزآباد چهار دروازه دارد‍: در خاور باب مهر، در مغرب باب بهرام، در شمال باب هرمز و در جنوب باب اردشير. شهر گور مانند بسياري از شهرهاي عهد ساساني، به شكل دايره بنا شده است و در مركز دايره، مناره‌ي چهارضلعي كه محل آتش افروخته بود، قرار داشت كه هنوز هم پابرجاست.

شهر فيروزآباد، در يكصد كيلومتري جنوب شيراز يكي از پرجاذبه‌ترين و در عين حال گمنام ترين شهرهاي تاريخي ايران است. اين شهر تا قبل از حمله اسكندر به ايران، شهر گور ناميده مي شد (بديهي است اين نام گذاري هيچ ارتباطي به بهرام گور پادشاه معروف ساساني ندارد).

اسكندر مقدوني اين شهر را كاملا ويران كرد و قرن‌ها بعد از اسكندر، اردشير مؤسس سلسله ساساني اين شهر را احيا و آباد كرد، اما در حمله اعراب به ايران اين شهر دوباره ويران شد.

«ابن بلخي» كه يك هزار سال قبل كتاب فارسنامه را تاليف كرده است، مي نويسد: «فيروزآباد كه قديم آن را گور مي‌ناميدند به روزگار كيانيان شهر بزرگي بوده و حصاري عظيم داشت. اسكندر ذوالقرنين چون به پارس حمله كرد چندان كه كوشيد نتوانست به حصار شهر گور رخنه كند لذا جهت رودي را كه از سر كوه مي آمد، به طرف شهر برگرداند و در شهر جاري ساخت تا آن كه تمام شهر گور در آب غرق شد ...»

فيروزآباد نسبت به زمين هاي اطرافش در گودي واقع شده است، لذا با آب رودخانه‌اي كه اسكندر در شهر جاري ساخت، اين شهر به يك درياچه تبديل شد و اين درياچه قرن‌ها باقي بود؛ تا اين كه اردشير با تمهيداتي آب درياچه را تخليه كرد و شهر جديدي به جاي شهر گور بنا نهاد.

مؤلف فارسي‌نامه مي‌نويسد: «اردشير ابن بابك، مهندسان و حكما را جمع كرد تا تدبير گشادن آن آب كنند ...»

با تلاش مهندسان ساساني و ايجاد يك تونل، آب درياچه را خالي مي كنند و شهر جديدي را بنا مي گذارند و اين شهر جديد را به مناسبت نام باقي آن «كوه اردشير» يا «ارشير خوره» مي نامند.

«اردشير خوره» در زمان حمله اعراب به ايران، ويران شد تا زماني كه عضدالدوله ديلمي (گيلاني) بر خلفاي عرب تسلط پيدا كرد و به آباداني ويرانه هاي اعراب همت گماشت، كوه اردشير نيز دوباره آباد و از آن به بعد فيروزآباد ناميده شد.

به گزارش بخش ايرانشناسي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، ازجمله بناهاي اين شهر، به قلعه دختر، كاخ ساساني، ‏‏ برج آتشكده و بقاياي شهر گور مي‌توان اشاره كرد.

قلعه دختر در شش كيلومتري جاده فيروزآباد به شيراز در دامنه كوهي مشرف به جاده قرار دارد كه پس از طي مسافتي حدود 300 متر مي توان به قلعه رسيد.

تمام قلعه از سنگ هاي درشت ساخته و سنگ هاي نما، تراشيده شده اند، ولي سنگ هاي پي ها و داخل ديوارها از قلوه سنگ هاي درشت رودخانه يي تشكيل شده اند. عظمت بناي اين قلعه، مبهوت كننده است و ديوارهاي بلند آن با همه شكستگي و ريخته شدن، هنوز هم شكوهي خيره كننده دارند.

در قسمتي از قلعه دهانه غاري ديده مي شود كه به قول بعضي از محلي ها اين غار راهي به كاخ ساساني در جلگه فيروزآباد داشته است. يعني در زمان حمله دشمن به قلعه، محصورين قلعه مي توانستند از طريق اين غار با شهر ارتباط داشته باشند و بتوانند غذا و نيروي انساني وارد قلعه كنند.

اهالي فيروزآباد عمدتا از ايل قشقايي هستند كه اين ايل از ايراني هاي ترك زبان ساحل كناره غربي رود جيحون بوده اند كه در زمان حمله چنگيز از ترس مغول ها به فارس فرار مي كردند و به همين علت هم لقب «قاش قايي» گرفتند.

اما برج آتشكده شهر «اردشير خوره» در سر راه فيروزآباد به فراشبند قرار دارد. برج آتشكده، حدود 22 متر ارتفاع دارد، اما يكصد سال قبل كه همين برج مورد بازديد زوج «ديولافوا»، دانشمندان باستان شناس فرانسوي قرار گرفته بود، طبق اندازه گيري آنها 26 متر ارتفاع داشته است و اين بدان معناست كه در طي يكصد سال گذشته حدود 4 متر از ارتفاع برج ريزش كرده است. اين برج اگر بازسازي يا توربندي نشود، همچنان فرو خواهد ريخت و در آينده ديگر اثري از بنايي كه 1800 سال قبل ساخته شده است، باقي نخواهد ماند.

كاخ ساساني از ديگر جاذبه هاي تاريخي اين شهر است كه داراي تالارهاي تو در تو است و با گذشت 1800 سال در قسمت بالاي ديوارهاي داخلي آن گچ بري قسمت بالا همچنان سالم مانده است و در ضلع شرقي كاخ، چهار ساختمان گنبدي شكل عظيم وجود دارد، كه مشابه آن در قلعه دختر (قلعه اردشير) قسمتي از نوك سقف گنبد آنها در دايره يي به قطر يك متر باز است. در ضلع شمالي خارج از ديوار كاخ نيز چشمه اي زلال از دل خاك مي جوشد و استخري طبيعي در جلوي اين چشمه درست شده است. نهري، از كنار ديوار شرقي كاخ عبور مي كند كه موجب آباداني شهر گور و كاخ ساساني بوده است.