بازگرداندن تعدادي از آثار تاريخي ايران از آمريكا پس از 39 سال

بخشي از اشياي تاريخي متعلق به چغاميش خوزستان كه در سال 42 تنها به مدت سه سال به موسسه شرق شناسي شيكاگو امانت داده شده بود، هنوز پس از حدود 39 سال به ايران بازگردانده نشده است. بر همين اساس پرونده استرداد اين اشيا در ديوان داوري لاهه بررسي مي‌شود.

در سال 1342 باستان‌شناسان ايراني و آمريكايي، طي يك پروژه حفاري مشترك در تپه چغاميش، آثاري متعلق به تمدن آن منطقه را كشف شده و از خاك بيرون آوردند.

در همين سال به درخواست رييس هيات كارشناسان آمريكايي و با تصويب هيات وزيران وقت ايران، اشيا تاريخي مكشوفه از محوطه چغاميش كه به دولت ايران تعلق داشت براي مدت سه سال به منظور انجام كارهاي مطالعاتي و تحقيقاتي به موسسه شرق‌شناسي شيكاگو امانت داده شد. با آن‌كه طبق توافق صورت گرفته‌، مقرر شده بود كه موسسه امريكايي پس از اتمام سه سال، تمامي اموال را به دولت ايران بازگرداند اما پس از انقضاي مدت امانت، تنها بخشي از آثار به ايران بازگردانده شد و بخشي ديگر تاكنون بازپس داده نشده است.

به دنبال پيگيري‌هاي حقوقي سازمان ميراث ]يادمان‌هاي[ فرهنگي و گردش‌گري به منظور استرداد تمامي اشيا از آمريكا، در حال حاضر پرونده در ديوان داوري لاهه مطرح شده و مورد رسيدگي قرار گرفته است.

از سوي ديگر با توجه به اين‌كه تاخير در تحويل اين اشيا به دولت ايران خسارت‌هاي مالي را نيز به دنبال داشته است. از اين‌رو موزه ملي ايران تبعات ناشي از اين بي‌توجهي را از زمان پايان مدت امانت تا 28 اسفند 81 برآورد كرده و مبلغ خسارت‌ها معادل 377 هزار و 125 دلار اعلام شده است.

با صدور راي از سوي مراجع حقوقي بين‌المللي مبني بر بازگرداندن اشيا به ايران، دولت طرف مقابل موظف به جبران خسارت‌هاي ناشي از تحويل ندادن به موقع اشياي تاريخي است. برخي از اشياي تاريخي ايران كه طي سال‌هاي گذشته به شكل‌هاي مختلف از كشور خارج شده‌اند، يادگاري‌هاي به جاي مانده از تاريخ كهن ايران زمين هستند كه بازپس‌گيري آن‌ها هم‌اكنون در برنامه‌ريزي‌هاي سازمان ميراث فرهنگي از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است.

در حال حاضر ايران پرونده‌هايي را به منظور استرداد اشياي تاريخي در كشورهاي مختلف چون بلژيك، آمريكا، فرانسه جمهوري، آذربايجان و انگلستان پي‌گيري مي‌كند كه در هر يك از آن‌ها، اشيا طي جريان‌هاي مختلفي از كشور خارج شده‌اند.

چنان‌كه يكي از پرونده‌هاي مطرح در مجامع حقوقي بلژيك، متعلق به يك سنجاق 28 هزار ساله است كه در جريان سرقتي از نمايشگاه هفت هزار سال هنر ايراني، ربوده شده است. هم‌چنين حفاري‌هاي غير مجاز و قاچاق اشيا توسط شبكه‌هاي پنهان، موجب مطرح شدن پرونده‌هايي در مراجع حقوقي كشورهايي چون انگلستان شده كه به موجب آن، ايران با طرح شكايت و ارايه مدارك كارشناسي مبني بر مالكيت دولت ايران، بازپس‌گيري اشيا را مطرح كرده است. از جمله اين موارد، پرونده‌اي متعلق به نقش برجسته سر سرباز هخامنشي است كه حدود 70 سال پيش از ايران به طور غيرقانوني خارج شده است.

 پيدا شدن آثار معماري گذشته در شهر بيرجند

بقاياي يك بناي معماري قديمي در جريان حفر كانال فاضلاب در خيابان حكيم‌نزاري بيرجند، سابقه شهرنشيني در اين شهر را به بيش از آن‌چه تصور مي‌شد، قديمي‌تر ساخت. ديوارها، راهروها، نيم ستون‌هاي گرد و مربع شكل و بخش‌هايي از پوشش سقف اين منزل قديمي به طول 40 متر از عمق 30 سانتيمتري كف خيابان طي يك حفاري كشف شد.

كشف اين اثر و نمونه‌هاي مشابه در دو نقطه ديگر از بافت تاريخي شهر بيرجرند، سابقه شهرنشيني را به دوره‌هاي قديمي‌تر محتمل مي‌سازد.

فاصله 500  متري اين اثر تاريخي با آثار كشف شده گذشته، نشان دهنده وسعت زياد اين محدوده معماري مي‌باشد.

كاوشگران براي دست‌يابي بر اطلاعات بيش‌تر در خصوص اين آثار هم‌اكنون در حال اجراي طرح‌هاي كاوشي و گمانه‌زني و باستان‌شناسي هستند.

 جزيره‌ي هرمز ، بهشت زمين‌شناسي ايران

محمد زرنگاري، زمين‌شناس

جزيره‌ي هرمز، به علت مزيت‌هاي زمين‌شناسي موجود در آن، بهشت زمين‌شناسي ايران است. همه‌ي جزيره هرمز از گنبد نمكي تشكيل شده و از جمله پديده‌هاي منحصر به فرد در علم زمين‌شناسي محسوب مي‌شود. براساس تحقيقات انجام شده، اين جزيره طي ميليون‌ها سال از دريا خارج شده وبه صورت كنوني درآمده است و هم‌اينك نيز بسياري از انواع سنگ‌ها و كاني‌ها به شكل بلور در اين منطقه يافت مي‌شود.

وي افزود: طرح احداث موزه‌اي در زمينه تاريخ طبيعي هرمز به مسئولان ارايه شده است كه در آن كافي‌هاي موجود در اين منطقه كه از نظر زمين‌شناسي داراي ارزش بالايي است براي دانش‌جويان و استادان علاقه‌مند به علم زمين‌شناسي به نمايش گذاشته شوند.

زرنگاري با بيان اين‌كه دانش‌جويان و استادان زمين‌شناسي كه به اين جزيره سفر كرده‌اند، خواستار ايجاد پايگاه تحقيقات زمين‌شناسي در اين منطقه شده‌اند، خاطرنشان كرد: ايجاد اين موزه كمك بزرگي به دانش‌جويان و محققان زمين‌شناسي كشور خواهد بود.

خاطرنشان مي‌شود براساس تحقيقاتي كه اخيرا از سوي يك گروه از محققان دانشگاه پراگ (جمهوري چك) با هم‌كاري دانشكده علوم زمين دانشگاه شيراز انجام شد، پنجمين غار نمكي جهان در جزيره‌ي هرمز واقع شده است. جزيره‌ي هرمز، بخشي از مناطق دريايي حدفاصل خليج‌فارس و دريايي عمان است كه در آب‌هاي حوزه استحفاظي استان هرمزگان و در آب‌راه راهبردي و بين‌المللي تنگه هرمز واقع شده است.

اين جزيره با وسعت 41 كيلومتر مربع، در 18 كيلومتري شهر بندرعباس قرار دارد. تنها نقطه مسكوني و تمركز انساني در جزيره هرمز، شهر هرمز در شمال جزيره است.

در چند هزار سال پيش: در چغازنبيل آب تصفيه شده مي‌نوشيدند

تاسيسات آب‌رساني در بيرون باروي سوم معبد چغازنبيل، نشان مي‌دهد كه آب مورد استفاده در اين محل طي چهار مرحله تصفيه مي‌شده است.

آيدا سجادي، كارشناس ارشد باستان‌شناسي كه درباره‌ي تاسيسات آب‌رساني و تصفيه آب در كارگاه آموزشي با همين عنوان سخن مي‌گفت، درباره مراحل گوناگون تصفيه‌ي آب در اين تاسيسات گفت: مراحل تصفيه آب، تنها در برگيرنده‌ي تصفيه فيزيكي و جدا كردن گل و لاي بوده، در چند مرحله انجام مي‌گرفته است.

در مرحله‌ي نخست، آب رود كرخه كه در 50 كيلومتري معبد قرار داشت،‌با عبور از يك جوي سنگ‌فرش شده، بخشي از گل و لاي خود را از دست مي‌داد. سپس در فاصله‌ي مخزن تا حوضچه، شن‌هايي ريخته شده بود كه آب را به سمت بالا هدايت مي‌كرده و لذا دراين مرحله هم بخشي از گل و لاي آب از بين مي‌رفته است.

آب پس از حوضچه‌ها، از راه يك جوي وارد معبد مي‌شده كه آثار به جاي مانده بر اين جوي‌ها، نشان مي‌دهد كه مراحل ديگري از تصفيه نيز وجود داشته است.

سجادي مي‌گويد: در اين كانال‌ها شبكه‌هايي از چوب يا پارچه،‌ به صورت پالاينده (فيلتر) عمل مي‌كردند كه به مرور زمان از بين رفته‌اند. در ضمن اين احتمال نيز وجود دارد كه ماسه‌هاي تميز در كف حوضچه‌ها عمل تصفيه را كامل مي‌كرده بود.

تاسيسات آب‌رساني در چغازنبيل خارج باروي سوم واقع شده است. در اطراف معبد سه بارو وجود داشته كه در ميان حصارهاي اول و دوم، تعدادي معابد زيرزميني قرار گرفته و ميان باروي دوم و سوم زندگي عادي مردم جريان داشته است. تاسيسات آب‌رساني خارج اين بارو قرار دارد.

فاضلاب تخت‌جمشيد

گروهي از باستان‌شناسان و كارشناسان دفتر فني پروژه بنياد پژوهشي پارسه و پاسارگاد، قصد دارند با ورود به كانال هاي فاضلاب مجموعه‌ي تخت‌جمشيد اين كانال‌هاي دو هزار و 500 ساله را لايروبي كنند.

كانال‌هاي تخت جمشيد از يك نظام مهندسي بسيار منظم برخوردار است كه در بخش زيرين تخت‌گاه و كاخ‌هاي مجموعه تخت‌جمشيد جاي گرفته است. اين كانال‌ها كه تاكنون بيش از دو كيلومتر از آن در تخت‌جمشيد شناسايي شده، در كم‌ترين بخش، 60 سانتيمتر عرض و 80 سانتيمتر بلندا و در بيش‌ترين بخش، 160 سانتيمتر عرض و 8 متر بلندا دارد. در بسياري از بخش‌هاي اين كانال ها، كارشناسان به راحتي قادر به عبور و مرور هستند.

«علي اسدي» كارشناس باستان‌شناسي بنياد پژوهشي پارسه و پاسارگاد گفت: «در دومين فصل از لايروبي كانال‌هاي مجموعه تخت‌جمشيد، قصد داريم با ادامه‌ي فعاليت‌هاي سال 81 خروجي اصلي كانال‌ها را باز كرده و امكان استفاده مجدد از اين كانال‌ها را پس از دو هزار و 500 سال كه از ساخت آن مي‌گذرد، فراهم آوريم.»

در فصل اول لايروبي كانال‌هاي مجموعه تخت‌جمشيد، كارشناسان بيش از 600 متر از اين كانال‌ها را لايروبي كردند. او گفت: «در اين فصل از لايروبي‌ها قصد داريم در دو بخش جنوب شرقي و شمال شرقي بيش از 200 متر از كانال‌ها را لايروبي كنيم.»

لايروبي كانال‌هاي تخت‌جمشيد علاوه بر حفاظت بيش‌تر از مجموعه مي‌تواند اطلاعات باستان‌شناسي مهمي را در اختيار كارشناسان قرار دهد. در فصل اول لايروبي‌ها كارشناسان علاوه بر شناسايي قطعات سفال‌ها، توانستند يك قطعه لاجورد متعلق به پايه يكي از تخت‌هاي سلطنتي را كشف كنند.

بازگشت