دروغ هرودوت درباره‌ي

كمبوجيه و ماجراي گاوآپيس

اروپايي‌ها به هرودوت لقب پدر اتريخ را داده‌اند. اما بسياري از خاورشناسان و ايران‌شناسان او را دروغ‌گوي بزرگ مي‌دانند. البته بايد به ياد داشت كه هرودوت در قلمرو شاهنشاهي ايران به دنيا آمده بود و شهروند دولت ايران به شمار مي‌رفت، گرچه از نظر نژادي، يوناني تبار بود.

يكي از دروغ‌هاي بزرگ هرودوت كشتن «گاو آپيس»، گاو مقدس مصريان از سوي كمبوجيه بود. اگر مدارك بعدي كه در زير به نظر مي‌رسد، پيدا نمي‌شد در آن صورت، اين دروغ مسلم نيز به عنوان حقيقت تاريخي پذيرفته مي‌شد (فر ايران).

هرودوت نسبت‌هاي ناروايي به كمبوجيه داد و وي را متهم كرد كه گاو آپيس ]گاو مقدس مصريان[ را به دست خود كشته بود. ]اما[ بررسي‌هاي تاريخي و ژرفي كه پژوهندگان كرده و نبشته‌هايي كه از خود او در همين باره به دست آمده، نه تنها تاييد شده كه كمبوجيه چنين رفتاري ننموده بلكه وي دستور داده بود كه از سنگ خاكستري رنگ، تابوتي براي گاو تهيه و عباراتي همانند آن چه فرعون‌هاي مصر بر روي تابوت مي‌نوشته‌اند، بنويسند.

گاو آپيس در سال 35 شاهنشاهي برابر با 524 ق.م هنگامي كه كمبوجيه در مصر نبود و به حبشه و ديگر نواحي آفريقايي رفته بود، به مرد و گاو آپيس پس از او، و در سال پنجم پادشاهي كمبوجيه زاييده شد و تا سال چهارم پادشاهي داريوش بزرگ (سال 39 شاهنشاهي برابر با 518 ق.م) زنده بوده است.

اين سنگ نبشته در سال 1841 ميلادي توسط ماريت باستانشناس به نام فرانسوي در خلال كاو‌ش‌هاي گورستان «سراپئوم» نزديكي ممنفيس به دست آمد. بلندي آن 66 سانتيمتر و پهنايش 44 سانتيمتر و كلفتي آن نه سانتيمتر مي‌باشد و در موزه لوور پاريس نگاهداري مي‌شود.

نوشته روي آن در دو قسمت و بخط مصر باستان مي‌باشد: يك قسمت زيرِ نگاره خورشيد بالداري كه بال‌هاي گسترده‌ آن همه‌ي هلال لوح را فرا گرفته و ميزي به نام ميز پيشكشي‌ها نقش گرديده. سوي راست نبشته نگاره گاو آپيس با خورشيد و يك مار عينيكي هم در بين دو شاخ آن نقش شده. اين مار همان است كه گاهي در آرايش‌هاي كلاه و تاج فرعون‌هاي مصر هم ديده مي‌شود.

سوي چپ نگاره، كمبوجيه ديده مي‌شود كه در برابر آپيس زانو زده و بالاي سرش نام و عنوان‌هاي او در سه ستون نبشته‌اند. بنابراين مصريان كه نام‌شاهانشان را درون يك خط بيضي مي‌نوشته‌اند، نام كمبوجيه نيز درون يك بيضي ديده مي‌شود. آن عناوين به اين گونه است: « نماد هوروس، پروردگار آفتاب درخشان، شاهنشاه مصر بالا و پايين. پروردگار «رآ» كمبوجيه خداوندگار مهربان و سرور دو كشور.

در قسمت دوم مطالبي در ده سطر نوشته شده كه قسمتي از آن محو گرديده، ولي توانسته‌اند همه آن نوشته را بفهمند. مضمون آن چنين است:

در سال ششم، سومين ماه از فصل شمسو، روز دهم در دوران پادشاهي شاهنشاه دو مصر بالا و پايين و « ازبس»، پروردگار بزرگ
« رآ» كه او را زندگي جاوداني باد. خداوند « آپيس» با آرامشي تمام به سوي باختر زيبايش (يعني آرامگاهش) راهنمايي شد. و او را در گورستان و در جايي كه شاهنشاه براي او ساخته بود، جاي دادند. پس از انجام همه مراسم كه براي موميايي كردن آن لازم بود، جامه‌اي گرانبها بر او پوشانيدند و همه آرايش‌ها و گوهرهاي گرانبهايش را با وي در آرامگاه جاودانيش جاي دادند. اينها همه به همان روش انجام شد كه شاهنشاه كمبوجيه كه جاويدان باد، فرموده بودند.

بر روي سنگ تابوت هم نوشته شده: « مظهر هوروس، پرورگار آفتاب درخشان، شاهنشاه دو مصر بالا و پايين، پسر پروردگار بزرگ
« رآ» كمبوجيه كه جاوداني باد. اين ساختمان بزرگ را از سنگ خارا براي آرامگاه آپيس ازيريس برپا داشت، و اين تابوت از سوي او يعني كمبوجيه كه شاهنشاه  دو مصر بالا و پايين و پسر پروردگار بزرگ « رآ» است، پيشكش شد. بهره‌مندي از همه خواسته‌ها، زندگي جاوداني و بخت خوب، تندرستي، و شادي فراوان او را باد كه پادشاه دو مصر بالايي و پاييني است.

هاپي، هاپيس، آپيس بنابر معتقدات مصر باستان، بدون پدر به دنيا آمده، نور ماه مادرش را باردار كرده، و گاو آپيس به وجود آمده است. اين گاو به عقيده مصريان، مظهر دو خداي بزرگ «پتا» و « ازيريس» بود. ]به باور مصريان[ او از ماده گاوي به دنيا مي‌آمده كه از صاعقه باردار شده بود و پس از زاييدن، آن گوساله هرگز نبايد باردار شود. رنگ اين ماده گاو بايد سياه، و در پيشانيش لكه سفيد سه گوشي و بر پشتش شكل يك عقاب وجود داشته باشد. موهاي دمش دو برابر دم گاوهاي معمولي باشد، و زير زبانش هم شكل حيواني نقش بسته باشد. چنين گاوي را با سرور و شادماني به پرستشگاه ممفيس برده و مي‌پرسيدند. چنان چه، عمر او از 25 سال مي‌گذشت، او را در آب چشمه مقدس غرق نموده و جسدش را با تجليل موميايي كرده، در گورستان مقدس «سراپيوم» دفن مي‌كردند.

نقل از مجله فرهنگ و هنر

1ـ Mariette

2ـ صفحه 171 و صفحه 30 كتاب نخستين دوره استيلاي ايرانيان در مصر تاليف ژ.پونز فرانسوي ترجمه آقاي سرهنگ قائم‌مقامي شماره آذرماه سال 1343 مجله آرتش.