آواربرداري از ارگ بم

منوميرشجاعيان

روز بعد از زمين لرزه‎ي بم، ستاد بحراني در سازمان ميراث فرهنگي با حضور جمعي از كارشناسان با تجربه و مديراني كه به واسطه‎هاي مختلف با ارگ بم در ارتباط بودند، تشكيل شد. پس از گذشت 15 روز، با انتخاب مدير پروژه فعاليت‏هاي اجرايي در ارگ بم آغاز شد.

كارشناسان به بم آمدند و برآورد خسارات اوليه كردند. در اثر تفاهمي بين‎المللي كه از طريق يونسكو صورت گرفت، سه ماه بعد از زمين لرزه‎، عده‎اي از متخصصان خارجي نيز به بم آمدند و طي چهار روز بازديد و گفتگوهاي فشرده، بيانيه‎اي صادر كردند كه به « بيانيه‏ي‎ بم » معروف شد. اين بيانيه راه‎كارهايي را براي اقدامات كوتاه، ميان و بلند مدت، مورد توصيه قرار مي‎دهد.

دكتر اسكند مختار طالقاني مدير پروژه نجات بخشي ارگ بم در زمينه فعاليتهاي انجام شده مي‎گويد:

 تا كنون حدود 2500 متر از مابر ارگ آواربرداري شده و جاهايي مثل تكيه، دروازه ورودي، بازار، مسجد جامع، اصطيل و سربازخانه‎ آوار برداري آن به اتمام رسيده است.

]وي مي‎افزايد[:

كارگاه‎هاي متفاوتي براي حفاظت از آن چيزي كه بعد از زلزله در بخشهاي مختلف ارگ باقي مناده، داير شده و مسير بازديد كنندگان همواره ايمن و مهيا بوده كه همه بتوانند از ارگ بم و حادثه‎اي كه برايش اتفاق افتاده، مطلع شوند.

 دكتر مختاري طالقاني درباره‎ي ثبت بم در ميراث جهاني تصريح گفت:

 براي ثبت ارگ بم در ميراث جهاني سندي تهيه شده و بر اساس تفاهمي بين‎المللي، ارگ بم تير ماه سال 83 در فهرست ميراث جهاني به ثبت رسيده و تحت حمايت‎هاي بين‎المللي قرار گرفت. وي اظهار مي‎دارد: برنامه‎اي براي فعاليت 15 ساله بازسازي ارگ بم تهيه شده، ماشين آلات و ابزارهاي مورد نياز نيز به تدريج در حال تهيه است و اعتبار 300 ميليارد توماني مورد نياز پيش‎بيني شده است.

دكتر مختاري درباره‎ي اعتباراتي كه تا كنون هزينه شده و كمك‎هاي خارجي، عنوان كرد:

در ضمن حدود يك ميليون و 300 هزار دلار هم دولت ژاپن تجهيزاتي را تهيه كرده و به بم فرستاده و قرار است در عمليات نجات‎بخشي ارگ بم مورد استفاده قرار گيرد. اين تجهيزات شامل 3 دستگاه لودر، 3 دستگاه بيل ميكانيكي، 12 دستگاه ليفتراك، مقداري داربست آلومينومي، پلكانهاي اضطراري و مقداري تسمه نقاله است ...

علاوه بر اين دولت ايتاليا هياتي را به بم اعزام كرده كه قرار است يكي از بناها در ارگ را مورد مرمت قرار دهد. از دولت فرانسه  نيز، هياتي براي كمك به تجهيز آزمايشگاه خشت به بم آمده و الان هم در صدد تهيه نقشه‎اي از ارگ بم هستند.

وي در پايان افزود:

 تا كنون بازسازي‎اي صورت نگرفته و تنها اقدامات حفاظتي انجام شده و بخش عمده‎اي از نقاط تخريب شده اين اثر جهاني آواربرداري شده و علاوه بر اين، كاوش‎هاي باستان‎شناسي در منطقه صورت گرفته كه تا به حال تعداد 170 قطعه سفال از زير آوار به دست آمده كه طبقه‎بندي و معرف شده است.

نبود شكردشناسي ] تكنولوژي [حفاظت از سازه‎هاي خشتي

از آن جايي كه عمده مصالح به كار رفته در بناي ارگ بم خشت خام است، اين مساله بازسازي اين بنا را سخت مي‎كند.شيوه مرمت سنتي خشتي نمي‎تواند جواب‏گوي حفاظت و نگهداري اين بناي تاريخي باشد. خشت، قديمي‎ترين مصالح و ساختماني است كه در ا يران قدمتي بيش از 10 هزار سال دارد. استفاده از خشت، به علت سهولت در فراهم كردن آن، تا كنون ادامه داشته است، ولي همواره بيش از ديگر مصالح ساختماني آسيب‎‏پذير بوده است.

هر نوع مصالح ساختماني كه تخريب شود، ماهيت وجودي خودرا كمتر تغيير مي‎دهد. مصالح سنگي، سنگ باقي مي‎مانند و آجر ، آجر باقي مي‎ماند ولي به صورت شكسته. اما خشت، تبديل به خاك مي‎شود و بر اثر تابش آفتاب، استحكام خود را بيش‏تر از ديگر مصالح ساختماني از دست مي‎دهد. دكتر مختاري طالقاني در اين باره مي‎گويد:

بناهاي خشتي در مقابل نيروهاي جانبي مقاوم نيستند و نمي‎شود آنها را مثل بناهاي بتني ضد زلزله كرد، ولي مي‎شود آسيب‎پذيري آن را به حداقل رساند ...

اصولا تكنولوژي حفاظت از سازه‎هاي خشتي در دنيا امري تجربه شده نيست، ما در صدد هستيم كه بر اين مشكل فائق بياييم و فرهنگ حفاظت از سازه‎هاي خشتي را بتوانيم در بم به دست بياوريم كه اين كار نياز به وقت زياد و فرصت دادن به كارشناسان است.

مدير پروژه نجات‎بخشي ارگ بم مي‎گويد:

شايد بيش از 90 درصد از ميراث فرهنگي ما، ميراث خشتي است. بنابراين تصور مي‎كنيم، ارگ بم محلي باشد كه بتوانيم با تجربيات حاصل از آن به حفاظت از ميراث خشتي كشور كمك كنيم. وي مي‎افزايد: ما در بم مي‎توانستيم از حداكثر توانايي و مشاوره فني كشور استفاده كنيم...

استفاده از روش‏هاي نوين علمي، از ديگر نتايج موفق بوده كه عمده‎ترين آن تاسيس آزمايشگاه پژوهش خشت است و در كنان آن يك كارگاه توليد خشت وجود دارد كه دست آورد‎هاي آزمايشگاه را به توليد انبوه مي‎رساند.

بازگشت