پرونده «شهر سوخته» براي ثبت جهاني آماده مي‎شود

 سيد حبيب‎ قاآني

اين روز‎ها مسئولان سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري در حال آماده سازي پرونده‎اي در خصوص مشخصات و ويژگي‎هاي «شهر سوخته»  هستند تا بتوانند آن را به ثبت جهاني برسانند، اقدامي كه پيش‎تر از اين‏ها بايد صورت مي‎پذيرفت.

بر اساس اطلاعات موجود و انجام 9 فصل كاوش، محوطه شهر سوخته با 150 هكتار وسعت در 55 كيلومتري زابل در حاشيه جاده زابل ـ زاهدان واقع شده است. اين شهر باستاني ابتدا توسط باستان‎شناسان و محققاني از ايران و ايتاليا در سال 1346 شمسي به سرپرستي «موريسيو‎توزي» مورد كاوش و تحقيق قرار گرفته است. اين شهر در همجواري يكي از دلتا‎هاي رود هيرمند قرار دارد و از مهم‎ترين مراكز دوران مفرغ در شرق ايران به شمار مي‎رود.

بر اساس اثار موجود و مكشوفه باستاني، اين شهر در 3 هزار و 200 سال قبل از ميلاد بنا و پس از 900 سال به صورت ناگهاني از بين رفته است.

به اعتقاد باستان‎شناسان، شهر‎سوخته از لحاظ موقعيت خاص اقليمي، سياسي و فرهنگي مركز ارتباطات تمدن‎هاي بزرگ ماوراءالنهر، بين النهرين، هند و چين به شمار مي‎رفته است و اندك شهرهاي باستاني شامل شوش، تپه مليان در ايران و موهنجار و در پاكستان تنها از لحاظ قدمت با شهر سوخته زابل برابري دارند.

عليرضا خسروي، مدير پايگاه پژوهشي شهر سوخته در اين باره به خبرنگار ما مي‎گويد: گزارش‎هاي نخستين محوطه شهر سوخته براي آماده‎سازي پرونده اين محوطه باستاني در فهرست ميراث جهاني آماده شده است. در كنار اين موضوع، گزارش‎هاي دو محوطه دهانه غلامان و كوه خواجه نيز آماده مي‎شود تا پرونده انها نيز براي ثبت در فهرست ميراث جهاني آ,ده شود.

وي افزود: پرونده‎اي كه آماده شده شامل اطلاعاتي از موقعيت اثر، تاريخچه، دوره‎هاي مهم و وضعيت فعلي آن، هم‎چنين وضعيت مالكيت و ارتباط اين شهر از نظر معماري يا باور‎ها و انديشه‎ها با فرهنگ بشري است.

مدير پايگاه پژوهشي شهر سوخته تصريح كرد: در واقع پرونده‎اي كه به يونسكو  ارسال مي‎شود بايد داراي شاخص‎هاي مورد نظر براي ثبت جهاني اثر باشد كه خوشبختانه، «شهر سوخته» از جمله معدود آثاري است كه تمامي شاخص‎هاي مورد نظر يونسكو براي ثبت را داراست.

عليرضا خسروي افزود: در كنار آماده‎سازي گزارش‎هاي اوليه، سه محوطه ياد شده تعيين حريم شده‎اند. اين كار پيش‎تر نيز انجام شده بود اما تازه‎ترين اطلاعات به دست آمده درباره اين محوطه‎ها نياز به تعيين حريم مجدد را الزامي‏تر كرده است.

وي با اشاره به اين كه شهر سوخته داراي اولين معرق، جمجمه است، افزود: در پرونده ارسالي ما مشخصات و ويژگي‎هاي «شهر سوخته»، «كوه خواجه» و «دهانه غلامان» آماده شده كه اولويت با شهر سوخته است و سازمان ميراث فرهنگي بايد بر اساس سياست‎هاي خود در اين زمينه تصميم‎گيري نمايد.

خسروي در پاسخ به اين سوال كه چرا تا به حال اقدامي در خصوص ثبت جهاني «شهر سوخته» صورت نگرفته بود. مي‎گويد: شهر سوخته هميشه جزو كانديداهاي ثبت جهاني بوده است، ولي يكسري محدوديت‎هاي جهاني براي ثبت آن وجود داشته است.

وي افزود: به هر حال يونسكو در سال تنها يكي دو اثر از هر كشور را ثبت جهاني مي‎نمايد و شهر سوخته مدتي در نوبت بوده است از ايران نيز آخرين بار طاق بيستون به ثبت جهاني رسيده است.

مدير پايگاه پژوهشي شهر سوخته در خصوص دو اثر ديگر اظهار داشت: كوه خواجه و دهانه غلامان دو اثر منحصر به فرد در فلات ايران هستند.

وي افزود: دهانه غلامان از جمله آثار به جا مانده از دوره هخامنشيان مي‎باشد و تنها شهر شناخته شده اين دوره است ك حاكم با مردم در كنار هم زندگي مي‎كردند. خسروي درباره كوه خواجه نيز افزود: اين اثر داراي شاخص‎هاي شهر نشيني، باورها و معماري منحصر به فردي است.

خسروي با بيان اين كه دو اثر ديگر در سيستان و بلوچستان شايسته ثبت در فهرست ميراث جهاني شناخته شده‎اند، افزود: «زاهدان كهنه» كه به لندن شرق شهرت دارد و منطقه تاريخي «حوض‏دار» نيز مورد توجه مسئولان سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور قرار گرفته است، و به همين علت در آينده مراحل آماده سازي پرونده اين دو محوطه باستاني نيز آغاز مي‎شود.

وي تصريح كرد: منطقه باستاني حوض‎دار متعلق به يكي از شاهزادگان ساساني بود كه اقدام‎ به آباد‎سازي آن كرد و امروز به عنوان يكي از مهم‎ترين مراكز گردشگري مورد استقبال قرار مي‎گيرد. اين منطقه باستاني داراي آثار فراواني از دوره اشكاني تا اوايل دوره قاجار است. زاهدان كهن نيز در دوران شكوفايي خود مورد توجه مستشرقين قرار گرفته است به همين علت از آن به عنوان لندن شرق ياد مي‎شود.

شايان ذكر است،  شهر سوخته مشهورترين محوطه باستاني كشور است كه 9 فصل كاوش را پشت سر گذاشته و به اعتقاد باستان‎شناسان روزگاري نبض تجارت بين‎المللي زمان خود بوده است.

تا يك ماه ديگر فصل دهم كاوش از شهر سوخته آغاز مي‎شود. شهري كه ياد‏بود 5 هزار سال قبل بوده و يك گنجينه نفيس را در دل كوير كه يافتن اسرار نهفته‎اش در هر فصل كاوش، باستان شناسان و مردم دنيا را حيرت‎زده و به سوي خود جلب مي‎كند.

بازگشت