آيين بزرگ داشت تمدن آريايي

جشن‏هاي بزرگداشت تمدن آريايي روز 15 شهريور ماه‌ در تاجيكستان آغاز شد و به مدت 3 روز ادامه داشت.

دكتر صفر سليماني عضو مركز مطالعات راهبردي رياست جمهوري تاجيكستان، با اعلام اين خبر افزود:

اين جشنواره يك سمپوزيوم جهاني است و طي آن چند مناسبت جشن گرفته ‌شد.

در اين جشن‏ها پژوهشگران،‌ محققان،‌ مورخان و خاورشناساني از ايران،‌ افغانستان،‌ آمريكا، آلمان،‌ انگلستان،‌ روسيه،‌ هند و ... در اين جشن حضور داشتند.

وي گفت: در اين سه روز به جز سخنراني برنامه‌هاي فرهنگي از قبيل ديدن از «جاي‌هاي» تاريخي مانند آرامگاه رودكي، برگزاري كنسرت، شب شعر،‌ ميزگرد و نشست‌هاي علمي با حضور محققان و پژوهشگران برگزار شد كه مي‌تواند براي همكاري‌هاي بعدي كشورهاي فارسي‌زبان در آموزش تمدن آريايي «سهم‌گذار» باشند،‌ مفيد است .

وي افزود: اين جشنواره شروع آموزش تمدن آريايي در 3 كشور همزبان ايران،‌ تاجيكستان و افغانستان است. جشن تمدن آريايي جشن همه ملت‌هاي فارسي‌زبان است و نقش ايران در اين ميان سازنده و پويا است.

وي كه پيش از اين در اسفند ماه سال 84 براي پاره‌اي تحقيقات درباره تمدن آريايي به ايران سفر كرده بود، درباره نتايج تحقيقات خودگفت:‌

نتيجه خيلي پربار بود. از ايران كه رفتم چند كنفرانس و ميزگرد و نشست علمي در رابطه با تمدن آريايي ايجاد كردم. به عنوان نمونه كنفرانسي به نام «بزرگداشت از زن در تمدن آريايي»‌ را برگزار كردم.

وي درباره همكاري‌هاي ايران با دولت تاجيكستان در برگزاري اين جشن گفت:‌

اين جشن ما و شماست. رييس‌جمهور ما در سال 2003 دستور برگزاري  اين جشن را داده بود. محققان تاجيكستان،‌ ايران و افغانستان سه سالي مي شود كه تحقيق و پژوهش مي‌كنند و تا امروز كنفرانس‌ها، كنگره‌ها و برنامه‌هايي در ارتباط با تمدن آريايي در تاجيكستان برگزار شده است.

ايران هم كارهايي انجام داده از جمله اينكه يك ماه پيش كنگره‌اي در ارتباط با جهاني شدن و حفظ فرهنگ ملي در تاجيكستان برگزار كردند كه پژوهشگراني از فرهنگستان زبان و ادب فارسي در آن درباره‏ي تمدن آريايي سخنراني كردند.

سفارت ايران و رايزني فرهنگي ايران در تاجيكستان در اين زمينه خيلي فعال بودند و در همه كنفرانس‌ها با ما همكاري مي‌كنند.

‌سليماني كه هم‎اكنون براي شركت در دوره دانش‌افزايي زبان فارسي به همراه هياتي از استادان تاجيكي در ايران به سر مي‌برد، درباره اين دوره گفت:‌

اين دوره خيلي جالب بود. استادان زبان و ادبيات فارسي دانشگاهاي تاجيكستان براي آشنايي با ادبيات نوين ايران،‌ زبان‌شناسي نوين و ميراث ادبيات كلاسيك به ايران سفر كرده بودند و با چشم خودشان ديدند ايران چه تمدن بزرگي دارد. استادان ما كه مولانا و شاهنامه را مي‌خواندند،‌ در اين دوره با چشم خود ايران را ديدند و «ديگر»‌ شدند و اكنون مي‌توانند بهتر در راه ادبيات فارسي كار كنند.

وي افزود:‌ «در اين دوره استادان زبان و ادبيات فارسي ايراني ما را با نثر روزنامه‌نگاري و شعر و نثر معاصر ايران آشنا كردند. كتاب‌هاي ادبيات معاصر ايران نيز در تاجيسكتان در حال ترجمه است. بتازگي خانم دل‌افروز اكرامي دختر جمال اكرامي نويسنده‏ي «دروازه بخارا»  كتاب «سووشون» را به خط سيريليك برگردانده است. اين كار‌ها خيلي مفيد است چون حوزه زبان فارسي بايد استانداردسازي شود به طوري كه تاجيكان هم بتوانند متون ميراث ايراني را بخوانند.

صفر سليماني در پاسخ به اين پرسش كه بتازگي درباره خط فارسي چه كارهاي در تاجيكستان انجام گرفته است،‌ گفت:‌

اين تصميم در تاجيكستان گرفته شده است كه ‌كل دانشجويان دانشگاهها و دانش‌آموزان مدارس خط فارسي را به عنوان خط نياكان بياموزند. اين كار شروع شده و از شهريور ماه هم به طور فعال ادامه پيدا مي‌كند. براي  اين كار كتاب‌هاي زيادي را هم درخواست كرده‌اند و برنامه‌هاي فشرده‌اي را در نظر گرفته‌اند.

بنفشه محمودي

آيا بخشي از ديوار گرگان در زير آب‎هاي درياي مازندران قرار دارد

ديوار بزرگ گرگان، دومين ديوار تاريخي قاره آسيا و طولاني‎ترين اثر معماري دشت گرگان است. ديوار تاريخي گرگان در منابع تاريخي و گزارش‎هاي علمي به، سدانوشيروان، سد فيروز، قزل‎آلانگ و ديوار دفاعي شهرت دارد.

اين اثر تاريخي در امتداد گرگان رود جاي دارد و بقاياي آن از دامنه بيل كوه در گلستان (شمال شرقي شهر كلاله) آغاز شده است و تا نزديكي روستاي صفاديشان در بندر تركمن به طول 200 كيلومتر ادامه دارد.

كاوش‎هاي باستان‎شناسي ديوار تاريخي گرگان در سال 1355 و 1356 به سرپرستي دكتر محمد‎يوسف كياني آغاز شد كه متاسفانه فعاليت‏هاي ميداني آن گروه دوام نداشت و سپس «چارلز ورث» بررسي ميداني كوتاهي را در دهه 60 انجام داد.

در سال  1378 و در پي انجام پروژه عمراني سد گلستان، بررسي در حوزه آبگير و شبكه آبياري سد ياد شده آغاز شد. در آن بررسي‎ها تعدادي محوطه، بقاياي يك سد باستاني، كانال‎هاي آب رساني و زه كشي تاريخي مرتبط با تاسيسات ديوار كشف شدند.

در جريان‎ كاوش‎هاي باستان‎شناسي در ديوار گرگان، كارشناسان توانستند بقاياي معماري و يك آتشكده دوره ساساني را نيز شناسايي كنند. ديوار تاريخي گرگان بعد از ديوار چين طولاني‎ترين ديوار تاريخي قاره‌ آسيا محسوب مي‎شود. اين ديوار از غرب به درياي مازندران وصل مي‎شود، اما هنوز نقطه آغازين اين ديوار در قسمت شرقي مشخص نيست. ديوار «تميشه» نيز با محوريت شمالي و جنوبي در بخش ديگري از اين ديوار واقع شده است. بسياري از كارشناسان معتقدند ديوار تاريخي گرگان هم‎زمان با ديوار چين ساخته شده و هر دوي اين ديوار‎ها، براي مقابله با مهاجمان هپتالي كه از شمال وارد مي‎شده‎اند، ساخته شده است.

باستان‎شناسان براي يافتن امتداد ديوار گرگان و «تميشه»، براي نخستين بار زيراب مي‎روند.

حسين توفيقيان، سرپرست هيات كاوش‎ زير آب در اين خصوص مي‎گويد: ديوار گرگان تا نزديكي دريا پيش رفته، اما مشخص نيست كه آيا اين ديوار در داخل دريا امتداد دارد يا خير؟ به همين دليل، قرار است تابستان امسال به بررسي‎هاي باستان‎شناسي زيرآب در خليج گرگان انجام شود.

توفيقيان درباره اهميت كشف امتداد ديوار گرگان در دريا مي‎گويد: در صورتي كه آثاري از اين ديوار در دريا نيز به دست آيد، مشخص مي‎شود طي سال‎هاي متمادي، پيش‏روي آب اين آثار تاريخ را به درون دريا فرو برده است.

هم‎چنين پيدا شدن ادامه اين اثر در دريا باستان‎شناسان را در تعيين دقيق‏تر طول ديوار كمك مي‎كند. چنان كه به گفته توفيقيان، بررسي‎هاي باستان‎شناسي روي دو ديوار گرگان در تميشه مي‎تواند نكات مهمي را  در اختيار باستان‎شناسان قرار دهد. اين باستان‎شناس تاكيد مي‎كند:

پروژه بررسي باستان‎شناسي ديوارهاي گرگان و تميشه، پروژه بزرگي است و از اين رو از چند سال پيش نيز هيات‏هاي كاوش  ايراني و خارجي در بخش باستان‎شناسي خشكي، به بررسي‎ و كاوش‎هايي پرداخته‎اند. اما در حوزه باستان‎شناشي زير آب اين براي نخستين بار است كه در اين منطقه بررسيهاي باستان‎شناسي زير آب صورت مي‎گيرد.

]وي‎مي‎گويد:[ در حوزه بررسي‎هاي باستان‎شناسي زير آب نيز پيشنهاد هم‏كاري يك هيات كاوش انگليسي از سوي مدير پروژه ديوار گرگان ارايه شده كه تحقق اين همكاري، منوط به موافقت‎ پژوهشكده باستان‎شناسي است.

باپايان كاوش ديوار بزرگ گرگان، بخشي از ديواري كه در آب غرق شده بود و تعدادي كوره آجرپزي پيدا شدند.

حميد عمراني سرپرست هيات كاوش مشترك ايران و انگليس، با بيان اين مطلب گفت پس از بررسي‎هاي ژئوفيزيك، قسمت‎هايي از ديواري كه در ضلع شمال شرقي شهر گميشان با پيش‏روي آب دفن شده بود، پيدا شد. هم‌چنين  در مسير، ميان قلعه‎هاي 31 و 32 در ضلع جنوبي ديوار، 18 كوره آجرپزي به دست آمدند.

وي با بيان اين كه بقاياي ديوار بزرگ گرگان و كوره‎هاي آجرپزي در زير ماسه‎ها و عمق يك متري به دست آمده‎اند، گفت: يكي از اين كوره‎ها حفاري شده؛ ولي قسمتي از بالاي آن بر اثر شخم‎زدن كشاورزان تخريب شده است.

او توضيح داد: در سمت شرق قلعه شماره چهار پس از بررسي‎هاي ژئوفيزيك مشخص شد كه بقاياي معماري با ساختار‎هاي منظم و هندسي شكل در اين قلعه وجود دارند كه با گمانه‎زني اين آثار، معماري دفن شده در زيرزمين به دست آمد، هم‌چنين  دو اتاق شناسايي شدندكه با ديوار‎هاي خشتي چيده شده بودند و داخل اين اتاق‎ها بقاياي شيشه، سفال و چراغ‎هاي گردسوز به دست آمدند.

گورستان 3 هزار ساله با 3 شيوه تدفين

كاوش در نرگس تپه گلستان، به كشف گورستاني با شيوه‎هاي تدفين مختلف منجر شده است.

اكنون باستان‎شناسان به دنبال يافتن دليل اين تنوع و نيز چرايي هم‏سطح  بودن گورها دوره‎هاي ‎هزاره اول پيش از ميلاد و اسلامي هستند.

كاوش در نرگش تپه استان گلستان، باستان‎شناسان را به گورستاني متعلق به هزاره اول پيش از ميلاد رساند. اين گورستان به دليل وجود شيوه‎هاي  متنوع، از جمله گورستان‎هاي نادر به شمار مي‎رود.

از مجموع 40 اسكلت كشف شده در اين گورستان تاريخي، 9 اسكلت مورد بررسي‎‎هاي انسان باستان‎شناسي قرار گرفتند.

«فرزاد فروزان‏فر» انسان باستان‎شناسي كه اين بررسي‏ها را انجام داده، درباره اين گورستان تاريخي گفت:

بررسي‎هاي انجام شده روي 9 اسكلت كشف شده در اين گورستان ، نشان از سه شيوه‏ي متفاوت تدفين دارد و اين موضوع رواج آداب و آيين‎هاي گوناگون را در هزاره اول پيش از ميلاد در نرگس تپه به اثبات مي‎رساند.

]فروزان‏فر تاكيد كرد:[

بررسي اين 9 اسكلت نشان مي‎دهد كه در اين منطقه قوم‎هاي مختلفي ساكن بوده و دست كم 2 دوره زيستي در منطقه وجود داشته است. اين انسان‎ باستان شناس افزود: «از ميان اسكلت‎ها 6 مورد مربوط به دوره هزار نخست پيش از ميلاد و 3 مورد ديگر مربوط به دوره اسلامي است.»

اسكلتي متعلق به 3 هزار سال پيش از دل بيستون بيرون آورده شد

 اسكلت كشف شده يك زن مادي متعلق به سه هزار سال پيش، از دل دشت بيستون بيرون اورده شد. اين اسكلت پس از مرمت در يك محفظه شيشه‎اي به نمايش عمومي در‎مي‎آيد. دري پي كاوش‎هاي شال پيش باستان‎شناسي در دشت بيستون، يك تدفين مربوط به دوره عصر آهن سه، 850 تا 550 سال پيش از ميلاد، كشف شد. اين اسكلت به پهلوي چپ و به سمت جنوب دفن شده بود. اين شيوه تدفين تنها در دوره عصر آهن 3 ديده مي‎شود.

«مليحه مهدي آبادي»، مدير پروژه بزرگ بيستون در اين مورد به ميراث خبر گفت: «اين اسكلت سال گذشته كشف شده اما به دليل شرايط نامناسب جوي نتوانستيم آن را بيرون بكشيم. امسال شرايط محيط به تعادل رسيد و توانستيم اسكلت را بيرون آوريم.»

به گفته وي اسكلت در حال حاضر در پايگاه بيستون قرار دارد و با توجه به اين كه موزه‎اي براي نمايش وجود ندارد احتمال اسكلت در پايگاه باقي مي‎ماند و البته بعد از حفاظت و مرمت در يك محفظه شيشه‎اي به نمايش عمومي در خواهد آمد. وجود 12 حلقه بر مچ پاي اسكلت كشف شده در دشت بيستون، باستان‎شناسان را با يك سنت ناشناخته در 3 هزار سال پيش روبرو كرد. هنوز باستان‎شناسان دليلي براي وجود اين حلقه‎ها بر پاي متوفي نيافته‎اند. اين حلقه‎ها مي‎تواند نشان از يك سنت در ميان زنان براي استفاده از زيور‎آلات در عصر آهن 3 (3 هزار سال پيش) باشد. اما مشخص نيست. كه استفاده از اين حلقه‎ها در زمان حيات مرسوم بوده، است يا پس از مرگ.

بررسي‎هاي انسان شناسي نشان داده اين اسكلت متعلق به يك زن 40 تا 45 ساله است.

بازگشت