اكتشاف نفت، تاريخ 7 هزار ساله «ارجان» را به آتش مي كشد
نقشههاي موجود وزارت نفت نشان ميدهد مسير اكتشاف نفت و لرزهنگاري اين
وزارتخانه از مركز شهر «ارجان» ميگذرد.
بدين ترتيب به زودي دامنه انفجارهاي ناشي از اكتشاف نفت> دل شهر 7 هزار
ساله «ارجان» را به آتش ميكشد.
عمليات انفجاري وزارت نفت براي استخراج و اكتشاف نفت در دشت بهبهان با
تخريب اين دشت آغاز شد. پاييز سال 61 هنگام خاكبرداري به منظور سدسازي روي
رودخانه «مارون» در محوطه باستاني ارجان، حفرهاي در زمين ايجاد و
آرامگاهي از دوره ايلامي كشف شد. اين آرامگاه متعلق به «گيتين هوتران»،
پادشاه دوره ايلام نو بود كه در اواخر هزاره دوم پيش از ميلاد بر اين منطقه
حكمراني ميكرده است.
پس از اين كشف، همگان روزهاي آرامي را براي «هوتران» تصور ميكردند اما به
دليل فعاليتهاي شركت سيمان، كانال كشيهاي شركت مارون و به تازگي
فعاليتهاي وزارت نفت در اين محدوده، «ارجان» و حاكمش لحظهاي را به آرامش
سپري نكرده اند.
سخنگوي انجمن دوستداران ميراث فرهنگي خوزستان در گفتگو با ميراث خبر
وضعيت آثار تارخي دشت بهبهان و شهر ارجان را به دليل فعاليتهاي وزارت نفت
براي اكتشاف در اين مجدوده خطرناك خواند. مجتبي گهستوني تاكيد كرد:
اگر اين عمليات از سوي وزارت نفت ادامه داشته باشد و سازمان ميراث فرهنگي و
گردشگري هم اقدامي براي مقابله با اين موضوع انجام ندهد، خسارتهايي كه به
شهر «ارجان» و دشت بهبهمان وارد ميشود، جبران ناپذير است... نقشههاي
موجود وزارت نفت نشان ميدهد مسير اكتشاف نفت و لرزهنگاري اين وزارتخانه
از مركز شهر ارجان ميگذرد.
گروهي كه در حال حاضر مشغول بررسي فعاليتهاي وزارت نفت است از سوي
پژوهشكده سازمان ميراث فرهنگي به اين منطقه اعزام شدهاند.
به گفته گهستوني وزارت نفت در حال حاضر با انفجارهاي مداوم و جادهسازي
علاوه بر تخريب محوطههاي تاريخي اين دشت، محيط زيست منطقه را نيز تهديد
ميكند.
دشت «ارجان» از جمله محوطههاي تاريخي مهم كشور است كه در سال 1310 در
فهرست آثار ملي به ثبت رسيد.
پيشروي روستاي آتشكده به سوي كاخ اردشير!
دستهايي به نام حمايت از روستاييان در كار نابودي يادمان باستاني و تاريخي
است.
فعاليتهاي عمراني در حريم مجموعه ساساني فيروز آباد ايران مجموعه تاريخي
را روز به روز از ثبت در فهرست آثار جهاني دور ميكند.
نگراني دوستداران و مسئولان ميراث ] يادمانهاي[فرهنگي از به خطر افتادن
حيات مجموعه تاريخي فيروزآباد فارس و لطمه خوردن به آثار آن و كاهش
احتمال ثبت اين اثر باستاني ارزشمند در فهرست آثار جهاني در يكي دو ماه
اخير، به دليل آغاز دوباره طرح متوقف شده ساخت پل در نزديكي اين مجموعه،
شدت يافته است. بر اساس ديدگاه برخي كارشناسان ميراث فرهنگي، ساخت اين پل
فلزي روي رودخانه تنگاب كه در نزديكي مجموعه ساساني فيروزآباد است رفت و
آمد خودروها ، آثار موجود در منطقه را با تهديد روبهرو ميكند. به
اعتقاد اين كارشناس از سوي ديگر، ساخت پل به حريم منظري مجموعه تاريخي
فيروزآباد لطمه وارد ميكند و اين عوامل به تنهايي كافي است تا يك اثر
تاريخي در فهرست آثار جهاني به ثبت نرسد.
برخي ديگر از مسئولان اجرايي شهرستان فيروزآباد و استان فارس در اظهار
نظرهاي متفاوتي اعلام ميكنند كه ساخت پل نه تنها تهديدي براي مجموعه
آثار تاريخي فيروزآباد به شمار نميآيد، بلكه موجب جذب بيشتر گردشگر و
رونق اين مجموعه ميشود و افزون بر اين به خواستهي روستاييان براي دسترسي
نزديكتر و آسانتر به جاده اصلي نيز، پاسخ داده ميشود.
فرماندار فيروزآباد، حذف مسير 22 كيلومتري و كوتاه كردن مسير دسترسي
گردشگران به مجموعه ساساني را يكي از مهمترين اهداف ايجاد پل فلزي روي
رودخانه تنگاب و روبهروي محوطه تاريخي عنوان كرد و گفت:
با كاهش فاصله، آثار باستاني موجود در منطقه به نوعي از غربت خارج
ميشوند...
با اين كه حفظ آثار باستاني منطقه همواره جزو سياستهاي اصلي مسئولان
فيروزآباد بوده اما در سالهاي گذشته، نگهداري اين آثار از سوي مسئولان
ميراث فرهنگي، آن چنان كه بايد مورد توجه قرار گرفتهاند و تنها در يكي، 2
سال اخير، اقدامهاي خوبي براي مرمت و حفظ اين اثار آغاز شده است.
وي با اشاره به اين كه در سفر اخير رياست جمهوري و هيات همراه به استان
فارس، رييس سازمان ميراث فرهنگي كشور، به نمايندگي از مجموعهٌي دولت در
جلسه شوراي اداري شهرستان فيروزآباد حضور يافت، اظهار داشت: در اين جلسه،
تلاش براي ثبت مجموعه ساساني فيروزآباد در فهرست آثار جهاني و اختصاص
اعتبارهاي احيا و مرمت به اين محوطه تاريخي از طرف مشايي مورد تاكيد قرار
گرفت و تلاش مسئولان شهرستان نيز در اين زمينه متمركز شده است.
رحيمي در ادامه، پاسخگويي به انتظارات مردمي را ديگر هدف اصلي ساخت پل
فلزي روبهروي منطقه ساساني فيروزآباد خواند و گفت:
اهالي روستاي آتشكده كه در مجاورت كاخ اردشير بابكان سكونت دارند، خواهان
دسترسي آسان به جاده اصلي و كوتاه شدن مسير فعلي هستند و اين خواسته آنان
پس از غرق شدن 6 تن از روستاييان كه در زمستان 83 قصد عبور از رودخانه
تنگاب را داشتند، جديتر شده است.
مسئولان حوزه ميراث فرهنگي نيز در اين شرايط، ضمن تاييد نظر مقامهاي
شهرستان مبني بر حق روستاييان در برخورداري از امكانات توسعهاي، مبحث
ديگري را مطرح ميكنند.
مدير پايگاههاي پژوهشي فيروزآباد و سروستان كه مسئوليت حفظ، نگهداري و
احياي آثار موجود در اين محوطههاي تاريخي را بر عهده دارد، با اشاره به
اين كه وجود روستاي آتشكده در عرصه محوطه ساساني فيروزآباد مشكل اصلي اين
محوطه باستاني است، گفت:
اين روستا هر سال توسعه بيشتري يافته ور در حال پيشروي به سمت كاخ اردشير
بابكان است و حريم منظري كاخ را تحت تاثير منفي قرار داده و قطعا مانع از
ثبت جهاني آثار فيروزآباد خواهدشد...
ما نيز معتقديم روستاييان بايد در زندگي خود امكانات رفاهي لازم را در
اختيار داشته باشند اما اين برخورداري نبايد به قيمت تهديد آثار تاريخ
منحصر به فرد منطقه تمام شود. وي انتقال روستاي آتشكده به محلي ديگر ار به
عنوان موثرترين راه حل پاياني مناقشات موجود معرفي و خاطر نشان كرد: بحث
انتقال روستا به جايي دورتر از محوطه باستاني فيروزآباد از سالها قبل از
طرف مسئولان ميراث فرهنگي مطرح بوده ولي هر با به دلايلي امكانپذير نشده و
هم اكنون نيز كمبود اعتبار مهمترين مانع انجام اين كار عنوان ميشود.
ابراهيمي با ابراز مخالفت خود با ساخت پل فلزي روي رودخانه تنگاب و در
مقابل آثار محوطه تاريخي فيروزآباد، گفت:
به اعتقاد ما با ساخت اين پل، استقرار روستا در منطقه تثبيت شده و انتقال
آن به محل جديد منتفي ميشود و از سوي ديگر به دليل كوتاه شدن مسير
فراشبند، عبور خودروها از روي پل و مسير جديد افزايش چشمگيري خواهد يافت و
لرزههاي ناشي از عبور آنان به آثار محوطه تاريخي، لطمه خواهد زد.
فرماندار فيروزآباد نيز، در بخش ديگري از سخنان خود انتقال روستاي آتشكده
را يكي از بهترين گزينههاي موجود دانست و گفت:
آن چه در اين ميان، كمي عجيب به نظر ميرسد، تامين اعتبار بخشي از هزينه
ساخت پل آتشكده از سوي مسئولان ميراث فرهنگي است.
در شرايطي كه بحث جابهجايي محل روستاي آتشكده با هدف جلوگيري از مخدوش
شدن حريم محوطه ساساني فيروزآباد، ساليان سال مورد تاكيد كارشناسان ميراث
فرهنگي بوده و همست، در اواخر سال 84 و اوايل 85 مبلغ 100 ميليون تومان
اعتبار از سوي معاونت سازمان ميراث فرهنگي كشور براي ساخت پل فلزي روبهروي
محوطه ساساني فيروزآباد، اختصاص يافته است.
همين تخصيص اعتبار از سوي ميراث فرهنگي، به منزله موافقت ضمني اين سازمان
درباره ايجاد تاسيسات پل در محدوده حريم آثار تاريخ تلقي شد و از همان
زمان و در پي ابلاغ اعتبار به اداره كل راه و ترابري فارس، عمليات اجرايي
پل آتشكده آغاز شد.
به دنبال بروز پارهاي مخالفتهاي سازمان ميراث فرهنگي فارس، عمليات اجرايي
ساخت پل از زمان ابتدايي كار و در سال 85 متوقف شد.
به گفته رييس نظارت راه روسايي اداره كل راه و ترابري استان فارس، طرح ساخت
پل آتشكده در كميته برنامهريزي شهرستان به تصويب رسيده و بر اسسا
اعتبارهايي كه از سوي استانداري فارس ابلاغ شده، عمليات اجرايي طرح از 29
خرداد ماه امسال از سر گرفته شد.
مهندس داريوش نصر در توضيح مشخصات پل آتشكده، گفت:
اين پل با دهانه 45 متري، عرض 6 متر و ارتفاع 8 متر از سطح رودخانه تنگاب
ساخته ميشود و هم اينك با پيشرفت فيزيكي حدود 15 درصد در دست انجام است.
اعتبار اختصاص يافته براي ساخت پل آتشكده حدود 250 مليون تومان است كه مبلغ
100 ميليون تومان آن از محل اعتبارهاي سازمان ميراث فرهنگي كشور تامين شده
است و اين در حالي است كه بسيار از آثار تاريخي فيروزآباد، نيازمند
عملياتهاي مرمت، حفظ و احيا هستند. مجموعه ساساني فيروزآباد آثار ارزشمند
تاريخي بسياري را در خود جاي داده كه از آن جمله ميتوان به قلعه دختر، نقش
برجسته تنگاب، نقش برجسته پيروزي، جاده ساساني، شهر اردشير كوره، منار
ميلو، تخت نشين و كاخ اردشير بابكان اشاره كرد.
آتشكده ساساني فيروزآباد (كاخ اردشير بابكان) و قلعه دختر كه شاخصترين
بناهاي محوطه ساساني به شمار ميروند به ترتيب با شمارههاي 89 و 269 و در
سالهاي 1310 و 1315 در فهرست آثار تاريخي كشور به ثبت رسيدهاند. برخي از
باستانشناسان معاصر از جمله مرحوم علي سامي، آثار بر جاي مانده از مجموعه
تاريخي فيروزآباد را هم رديف آثار تختجمشيد دانستهاند با اين تفاوت كه
در آنجا اردشير بابكان به تخت نشسته است.
مجموعه ساساني فيروزآباد در سال 76 از سوي سازمان ميراث فرهنگي كشور تعيين
حريم شده است. در بخشي از ضوابط حفاظتي محدوده عرصه و حريم بناي تاريخي
آتشكده فيروزآباد فارس يا همان كاخ اردشير بابكان آمده است: «بايد تمام
بناها و خانههايي كه در بالا دست چشمه (مجاور كاخ) و پيرامون بنا ساخته
شده است در طرحي معين و مصوب به خارج از محدوده حريم منتقل شود.»
بازگشت
