پيدا شدن ساختمان و خاك سپاري 5 هزار ساله در گوهر تپه
مازندران
كاوشهاي باستانشناي در گوهرتپهي مازندران منجر به پيدا شدن فضاهاي
معماري با ديوارهاي كلفت خشتي به ابعاد بيش از 70 سانتيمتر و دو
خاكسپاري بزرگسال و كودك مربوط به دوران برنز و حدود 5 هزار سال پيش شد.
خاكسپاريها نشان ميدهد كه يك دوره پس از عصر برنز، از اين منطقه به
عنوان گورستان دورهي عصرآهن استفاده شده است. علي ماه فروزي سرپرست هيات
كاوش در گوهر تپهي مازندران در اين باره گفت :
با آغاز پنجمين فصل كاوش در گوهرتپه مازندران، هيات باستانشناسي توانست
فضاهاي معماري با ديوارهاي قطور خشتي به اندازهي بيش از 70 سانتيمتر
بيابد كه عمر آن به 5 هزار سال پيش ميرسد. اين ديوارها در پارهاي از
بخشها، تا 4 متر مشخص شده است ...
در كف فضاهاي معماري دو خاكسپاري متعلق به بزرگسالان و كودك كشف شده است
كه آن نيز به دوران برنز و به كمابيش 5 هزار سال پيش باز ميگردد.
در كنار يافتههاي دوره برنز، هيات باستان شناسي گوهر تپه همچنان با
خاكسپاريهاي عصر آهن در اين تپه تاريخي مواجه هستند. ماهفروزي
دراينباره گفت :
« تدفينهاي زيادي متعلق به دوره عصر آهن بهدست آورديم كه تمامي آنها به
همراه اشياء تاريخي تدفين شدهاند. »
اين تدفينها نشان ميدهد يك دوره پس از عصر برنز از اين منطقه به عنوان
گورستان دوره عصر آهن استفاده شده است.
همچنين باستانشناسان، شماري جوشكوره در فضاهاي معماري گوهرتپه كشف
كردهاند كه ديوارهاي برخي از اين فضاهاي معماري فروريخته است. سرپرست
هيات كاوش در اين باره گفت :
در اين فصل كاوش ساختارهاي معماري كشف شده به طور كامل مرمت ميشود و از
آنجا كه قرار است كل فضاي كاوش شده به سايت موزه تبديل شود، تمامي بخشها
و حتي اسكلتهاي كشف شده نيز مرمت و تثبيت ميشوند.
پيش از اين، باستانشناسان با كاوش در گوهرتپه مازندران بقاياي شهرنشيني
اقوام عصرآهن
(1500 تا 550 پيشاز ميلاد مسيح) را روي اين تپه 5 هزار ساله يافته بودند.
آنها با محوطهاي مملو از كورههاي پخت سفال در كنار بخش مسكوني مواجه
شدند.
تا كنون باستانشناسان در يكي از محوطههاي 200 متر مربعي گوهرتپه، بقاياي
چهار كوره پخت سفال را به دست آوردهاند؛ اما احتمال ميدهند كه نه
تنها پهنهي محوطه بيشتر از 200 متر باشد، بلكه تعداد كورههاي پخت سفال
موجود در اين محوطه نيز بيشتر از 4 كوره باشد.
گوهرتپه مهمترين محوطه باستاني مازندران است كه تا كنون توسط باستانشناسان
شناسايي شده، اين محوطه باستاني سرشار از نشانههاي شهرنشيني از 5 هزار سال
پيش تا پيشاز دوره هخامنشي است.
كاشان در سال 1258 خورشيدي
در سال 1358 خورشيدي (سنه توشقان ئيل مطابق سنه 1296 مهي) :1
حالات و كيفيات بلده و بلوكات و مزارع دارالمومنين كاشان …
حسب الامرا مناي دولت … و فرمايش جناب اعتضادالدوله، مفصلا قلمي شده است.
در سرشماري 129 سال پيش، از روش بسيار پيشرفتهي امروزين در بارهي
سرشماري جمعيت، بهرهگرفته شده است :2
] جمعيت كاشان[ از قرار خانه شماري در هذهالسنه توشقان ئيل ]1296[ مهي و
حسب الحكم .. اعتضادالدوله، كدخدايان و ريش سفيدان بلده و بلوك، از روي
تحقيق، ثبت و سياهه دادهاند كه از هر قريه فردا فرد، اسامي آنها را
دادهاند ...
جمعيت كاشان بر پايهي اين سرشماري بر حسب زن و مرد و كودكان، اعلام شده
است.
بر پايهي اين سرشماري جمعيت كاشان در سال 1258 خورشيدي برابر با 21699 تن
بوده است. اين جمعيت در 4537 خانه زندگي ميكردند. دربارهي تركيب اجتماعي
جمعيت، گفته شده است :3
به قدر ربع آنها، علما و سادات هستند كه بعضي از آنها، سمت تحصيلي و درس
و بحث دارند و برخي داخل تجار و كسبهي بازار هستند
مهمترين اقليت مذهبي شهر كاشان در آن روزگار، يهوديان بودند كه برپايهي
سرشماري سال 1258 خورشيدي، شمار آنها 600 تن بوده كه در 173 خانه زندگي
ميكردند.
مهمترين حرفههاي مردم آن زمان كاشان پارچه بافي (شعر بافي) و مسگري بوده
است. در كاشان آن روز بر پايهي آمار، تعداد 448 دستگاه پارچه بافي وجود
داشت.
البته بخشي از مردم شهر كاشان در آن زمان،مانند شهرهاي ديگر ايران، به كار
كشاورزي اشتغال داشتند. نويسندهي كتاب «مجموعهي ناصري»، از پنج مزرعه نام
ميبرد كه در درون يا كنار باروي شهر كاشان قرار دارند. اين مزرعهها،
عبارت بودند از:
مزرعهي درب ]دروازه[ فين، مزرعه آب شاه ]در نزديكيهاي دروازه دولت[،
مزرعهي چهار باغ، مزرعهي ناجي آباد و مزرعهي فيض آباد حكيم.
جمعيت حومه (توابع) شهر كاشان، برابر 8884 تن بود كه در 854 خانه زندگي
ميكردند. بيشتر اين جمعيت، يعني 6496 تن از آن را ساكنان قريهي پشت مشهد
تشكيل ميداد كه:4
جزو شهر است و در خارج اتفاق افتاده، جز و حومهي شهر نوشته ميشود.
پشت مشهد، داراي 4 مسجد، 5 گرمابه، و 32 دكان داشته بود و كشاورزان بسياري
از مزارع حومه شهر را، ساكنان اين قريه تشكيل ميدهند.
افزون بر روستاي پشت مشهد، نويسنده، جمعيت دو قريه و مزرعهي ديگر از
آباديهاي حومهي شهر يعني قريه التحير كه :5
در طرف اعلاي شهر واقع است، از طرفي كه به قمصر ميرود ]و ديگري[، مزرعهي
حسينآباد است كه از چشمهي «فين»، شروب ميشود
در سال 1258 خورشيدي، جمعيت كاشان و توابع و بلوك آن62867 تن بود كه 21699
تن در شهر كاشان زندگي ميكردند.
جدولهاي زير، جمعيت كاشان، توابع و بلوك آن و نيز، تسهيلات شهري آن را در
همان سال، نشان ميدهند.
جدول شمارهي يك ـ جمعيت و شمار خانههاي كاشان، توابع و بلوك (1258
خورشيدي)
شهر كاشان زن مرد طفل جمع خانه
7111 6422 8166 21699 4537
توابع كاشان :
پشت مشهد 1640 1558 3298 6496 466
لتحر 71 62 52 185 45
حسنآباد 91 85 113 286 65
ساير 520 501 896 1917 278
بلوكات كاشان :
آران و بيدگل و غيره 4066 3645 5951 13662 1528
مزارع كوير طسوج 243 285 392 893 98
دهات گرمسيري 2193 2053 3234 7480 1150
دهات و قراء ييلاقي 3184 2967 4098 10249 2536
جمع كل 19119 17548 26200 62867 10703
(برگرفته از: فرهنگ و مردم (فصل نامه) شماره 19 و 20 پاييز و زمستان 1358 ـ
رويهي 21)
جدول شمارهي دو ـ جمعيت و شمار خانههاي روستاهاي گرمسيري كاشان (1258
خورشيدي)
روستاهاي گرمسيري زن مرد طفل جمع خانهها
بيدگل 1018 925 1752 3695 435
آران 1418 1215 2244 4877 512
نوشآباد 1197 1128 1329 3654 276
عليآباد مه آباد 275 242 327 844 185
نصرآباد 158 135 299 592 120
ساروق 22 18 55 95 35
مشكان، محمودآباد، سارد و... 87 68 112 267 45
يزدل 328 293 507 1128 244
طاهرآباد 345 356 325 1026 211
راوند 282 263 430 975 122
قزاق 235 222 361 818 95
فين سفلي 356 322 585 1263 114
فين عليا 232 218 462 912 97
نصرآباد جيرويه 32 36 30 98 31
خرمدشت 26 22 35 83 18
ابوزيد آباد 248 235 332 815 138
جمع كل 6259 5698 9185 21142 2678
همان منبع
جدول شمارهي سه ـ تسهيلات شهري كاشان و حومه (سال 1258 خورشيدي)
تسهيلات كاشان پشت مشهد بيدگل آران نوشآباد جمع
مسجد 48 4 6 12 6 76
گرمابه 22 5 7 7 6 47
دكان 845 32 60 70 41 1048
كاروانسرا 24 ـ 1 ـ ـ 25
دستگاهشعربافي(پارچهبافي) 448 ـ 58 ـ ـ 506
دستگاه جولايي ]نساجي[ ـ ـ 160 ـ ـ 160
همان منبع
پينوشتها: 1،2، 3 و 4 ـ كتاب مجموعهي ناصري / كتاب الفبا ـ دورهي جديد
ـ ج 1 ـ زمستان 1360 ـ 69 ـ 63
بازگشت
