پيشتازان دانش و شگردشناسي (تكنولوژي)

كمال‌الدين فارسي

« كمال‌الدين فارسي» فيزيكدان برجسته ايراني حدود سال 665 قمري ( 645 خورشيدي) در شيراز به دنيا آمد. او از دانشمندان نامدار دانش فيزيك در رشته نور بود و كتابي به نام « تنقيح المناظر» (تنقيح به معناي پاكيزه و خالص كردن) درباره ماهيت نور نوشت.

« كريستيان هويگنس» فيزيكدان برجسته فرانسوي، حدود 377 سال بعد از درگذشت كمال‌الدين فارسي، در فرانسه به دنيا آمد. او از دانشمندان نامدار دانش فيزيك در رشته نور بود و كتابي به نام « فيزيك نور» نوشت.

كمال‌الدين فارسي در كتاب خود درباره‌ي نور چنين نوشته است: « نوري كه از جسم نوراني خارج مي‌شود، در اصل از جنس حرارت و آتش است؛ زيرا اگر نور آفتاب را به آيينه مقعر بتابانيم، در يك نقطه جمع مي‌شود و هرگاه در آن نقطه، جسم قابل سوختني باشد، آن را مي‌سوزاند.»

چهارصد سال بعد از كمال‌الدين فارسي، هويگنس در كتاب خود در مورد نور، چنين نوشته است: « نور از جنس آتش است و همه مي‌دانند كه از شعله آتش، نور به وجود مي‌آيد. هرگاه نور را بر آيينه مقعر بتابانيم و آن را در يك نقطه متمركز كنيم، نقطه‌اي نوراني توليد مي‌شود كه اين نقطه نوراني سوزاننده است و حرارتي دارد كه اگر جسم قابل سوختني را در برابر آن نگهداريم، آن را مانند آتش مي‌سوزاند».

« ماكسول» از دانشمندان معروف فيزك و رياضي است كه در سال 1860 ميلادي نظريه خود را به نام
« الكترومانيتيك» بعد از تجربه‌هايي به اين شرح انتشار داد: « نوري كه ما مي‌بينيم، عبارت است از دو بردار الكتريكي و مغناطيسي عمود بر هم و عمود بر شعاع نوراني كه هميشه در حال ارتعاش است. چنين حالتي نور طبيعي را ايجاد مي‌كند».

كمال‌الدين فارسي پيش از ماكسول گفته بود: « هرگاه نور به طور مايل از محيطي به محيط شفاف ديگري داخل شود، مي‌توان حركت آن را نتيجه دو حركت دانست : يكي حركت در جهت عمودي و حركت ديگر در جهتي كه عمود بر عمود اول است».

كمال‌الدين دانشمندي است كه براي اولين بار در اثبات نظريه‌هاي خود، از قوانين و قضيه‌هاي هندسه در فيزيك نور استفاده كرد. اين كار در آن زمان بسيار نو بود و در فعاليت‌هاي علمي ارزش زيادي داشت. علاوه بر اين، يكي ديگر از كارهاي كمال‌الدين، ساختن تاريكخانه و تاباندن پرتو نور از سوراخ و روزنه بود كه 270 سال بعد، « دكارت » دانشمند فرانسوي آن را تكرار كرد.

كمال‌الدين فارسي اولين كسي بود كه نظريه خطاي چشم را شرح داد و براي بهبود خطاي چشم، استفاده از عدسي‌هاي مختلف را پيشنهاد كرد. اين نظريه جالب و بي‌نظير سبب شد كه بعدها در قرن نورده ميلادي در اصول عكاسي و ساخت ميكروسكوپ‌ها و تلسكوپ‌ها از عدسي‌ها استفاده شود.

اما نكته مهم اين است كه در گذشته ترجمه لاتين كتاب « تنقيح المناظر» كمال‌الدين فارسي به كتابخانه‌هاي اروپا راه يافته است و به دلايلي كه از انصاف به دور است، بسياري از نظريه‌ها و تجربه‌هاي كمال‌الدين از كتاب‌ها و زبان دانشمندان غربي سردرآورده است!